ภาษาและอัตลักษณ์จีนในเทศกาลไหว้บ๊ะจ่างในบริบทการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของพื้นที่ตำบลธารน้ำทิพย์อำเภอเบตงจังหวัดยะลา

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความหมายทางภาษาในอาหารเทศกาลไหว้บ๊ะจ่างของชุมชนไทยเชื้อสายจีนในตำบลธารน้ำทิพย์ อำเภอเบตง จังหวัดยะลา และ 2) วิเคราะห์อัตลักษณ์จีนและความเชื่อมโยงกับการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม การวิจัยเป็นเชิงคุณภาพ โดยใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกและการวิเคราะห์เอกสาร จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 10 คน ได้แก่ กลุ่มผู้นำชุมชน กลุ่มผู้สูงอายุไทยเชื้อสายจีน กลุ่มผู้ประกอบการทำบ๊ะจ่าง และกลุ่มเจ้าหน้าที่ด้านการท่องเที่ยว วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis) และการตีความตามกรอบภาษาและวัฒนธรรม

           ผลการวิจัยตามวัตถุประสงค์ข้อที่ 1 พบว่า ภาษาในบริบทของเทศกาลไหว้บ๊ะจ่างมิได้ทำหน้าที่เพียงเครื่องมือในการสื่อสาร หากแต่เป็นระบบสัญญะที่สะท้อนความหมายทางวัฒนธรรมของชุมชน การเรียกชื่ออาหารว่า “บ๊ะจ่าง” ซึ่งเป็นคำยืมจากภาษาจีนสำเนียงฮกเกี้ยน ทำหน้าที่เป็นสัญลักษณ์ทางภาษาในการธำรงร่องรอยทางชาติพันธุ์และความทรงจำร่วมของชุมชนไทยเชื้อสายจีนในอำเภอเบตง

           ผลการวิจัยตามวัตถุประสงค์ข้อที่ 2 พบว่า เทศกาลไหว้บ๊ะจ่างเป็นพื้นที่ทางสังคมที่สะท้อนการประกอบสร้างและการต่อรองอัตลักษณ์จีนในบริบทสังคมพหุวัฒนธรรมชายแดนใต้ โดยชุมชนยังคงรักษารากเหง้าวัฒนธรรมจีนผ่านพิธีกรรม ภาษา และกรรมวิธีการทำอาหาร ขณะเดียวกันก็มีการปรับตัวให้สอดคล้องกับบริบทสังคมไทยร่วมสมัย อัตลักษณ์ที่ปรากฏผ่านภาษาและอาหารเทศกาลดังกล่าวยังสามารถพัฒนาเป็นทุนทางวัฒนธรรมที่มีศักยภาพต่อการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของพื้นที่ได้

           โดยสรุป ภาษา อัตลักษณ์ และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมมีความสัมพันธ์กันในลักษณะกระบวนการเชิงพลวัต กล่าวคือ ภาษาเป็นฐานของการสร้างความหมาย ความหมายก่อรูปเป็นอัตลักษณ์ และอัตลักษณ์ที่เข้มแข็งสามารถพัฒนาเป็นทุนทางวัฒนธรรมที่ช่วยเพิ่มคุณค่าและศักยภาพของการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในพื้นที่ชายแดนพหุวัฒนธรรมได้อย่างมีนัยสำคัญ